Pen­in­ga­mál 2026/2

Alþjóðlegar hagvaxtarhorfur hafa versnað frá því að átök hófust við Persaflóa í lok febrúar. Talið er að hagvöxtur í helstu viðskiptalöndum Íslands minnki úr 1,9% í fyrra í 1,4% í ár. Alþjóðlegar verðbólguhorfur hafa einnig versnað, einkum til skamms tíma, vegna hækkunar orkuverðs og annars hrávöruverðs. Seðlabankar helstu iðnríkja hafa enn sem komið er haldið vöxtum óbreyttum en líkur eru á að þeir taki að hækka er líður á árið.

Hagvöxtur hér á landi mældist 1,3% í fyrra eins og búist var við í febrúarspá bankans. Talið er að hagvöxtur hafi verið meiri á fyrsta fjórðungi í ár en þá var gert ráð fyrir en horfurnar fyrir árið í heild hafa hins vegar versnað. Nú er spáð 1,6% hagvexti í ár sem er 0,4 prósentum minni vöxtur en spáð var í febrúar. Lakari horfur skýrast einkum af minni vexti innlendrar eftirspurnar. Framlag utanríkisviðskipta til hagvaxtar er hins vegar áþekkt og áður var talið þótt horfur í ferðaþjónustu hafi versnað fyrir seinni hluta ársins. Einnig er útlit fyrir hægari efnahagsumsvif á seinni hluta spátímans og talið að hagvöxtur verði að meðaltali 2% á næstu tveimur árum.

Áfram virðist draga úr umsvifum á vinnumarkaði. Störfum er hætt að fjölga og atvinnuleysi hefur aukist. Dregið hefur úr ráðningaráformum fyrirtækja sem bendir til þess að áfram hægi á vinnumarkaði næsta misserið. Útlit er fyrir að slakinn sem myndaðist í þjóðarbúinu undir lok síðasta árs verði nokkru meiri í ár en áður var talið og sem fyrr er búist við að hann verði viðvarandi á spátímanum.

Verðbólga hefur aukist það sem af er ári og mældist 5,2% í apríl. Þótt rekja megi hluta aukinnar verðbólgu til beinna áhrifa af hækkun olíuverðs í kjölfar átaka við Persaflóa er innlend verðbólga einnig mikil. Undirliggjandi verðbólga hefur aukist og var 4,4% í apríl eftir að hafa verið um 4% lengst af í fyrra. Verðbólguvæntingar til skamms tíma hafa jafnframt hækkað en langtímaverðbólguvæntingar breyst minna. Verðbólguhorfur hafa versnað þar sem útlit er fyrir meiri alþjóðlega verðbólgu og meiri vöxt launakostnaðar á framleidda einingu á næstu tveimur árum. Á móti vegur meiri slaki í þjóðarbúinu. Búist er við að verðbólga fari undir 4% um mitt næsta ár og í verðbólgumarkmið bankans í byrjun árs 2028.

Óvissa um alþjóðlegar efnahagshorfur hefur aukist enn á ný í kjölfar átakanna við Persaflóa og afleiðinga þeirra m.a. á framboð og verðþróun olíu, flugvélaeldsneytis og hrávöru. Efnahagsframvindan ræðst að miklu leyti af því hversu lengi ástandið varir og hversu hratt tekst að koma orkuframleiðslu og umferð um Hormússund í eðlilegt horf. Ef olíuverð hækkar meira en gert er ráð fyrir í grunnspánni gæti verðbólga aukist meira og efnahagsumsvif orðið hægari. Þróun viðskiptadeilu Bandaríkjanna og annarra ríkja skiptir einnig máli fyrir framvinduna. Þá er nokkur óvissa um innlenda launaþróun á spátímanum. Samkvæmt grunnspá mun endurskoðunarákvæði kjarasamninga virkjast í ágúst nk. en búist er við að það hafi ekki í för með sér að kjarasamningum verði sagt upp. Verði þeim hins vegar slitið og samið um enn meiri launahækkanir gæti það leitt til þess að efnahagsumsvif gefi meira eftir og verðbólga verði enn þrálátari en gert er ráð fyrir í grunnspá bankans.