Kal­kofn­inn

Innfluttar vörur mynda stóran hluta neyslukörfu heimila hér á landi og mörg aðföng til innlendrar framleiðslu eru innflutt. Breytingar á gengi krónunnar geta því haft töluverð áhrif á almenna verðlagsþróun. Mat á áhrifum gengisbreytinga á verðlag, svonefnds gengisleka (e. exchange rate pass-through), veitir innsýn í verðákvarðanir fyrirtækja og þróun verðbólgu og nýtist við efnahagsgreiningar og mótun peningastefnunnar. Mikilvægt er að slíkt mat fari fram reglulega þar sem áhrifin geta verið breytileg yfir tíma. Fyrri greiningar benda til að gengisleki hér á landi sé tiltölulega mikill en að hann hafi minnkað eftir því sem verðstöðugleiki hefur aukist. Í þessari grein er einblínt á áhrif gengis á verð mat- og drykkjarvöru og að auki kannað hvort áhrif gengisbreytinga séu samhverf, þ.e. hvort þau séu jafn mikil þegar gengi krónunnar hækkar og þegar það lækkar.

Alþjóðapólitísk áhætta hefur verið mikil og vaxandi síðustu mánuði. Átökin við Persaflóa hafa hækkað áhættuálag á fjármálamörkuðum og væntingar eru nú um vaxtahækkanir. Verulegar framboðstruflanir hafa orðið og verð á olíu og öðrum hrávörum hefur hækkað. Áhrif átakanna á alþjóðlega verðbólgu og efnahagsumsvif ráðast að miklu leyti af því hversu langvinn þau verða og hvenær mikilvægar siglingaleiðir opnast á ný.

Á alþjóðavettvangi hefur lengi verið viðurkennt að einstaklingar sem gegna eða hafa gegnt áhrifamiklum opinberum störfum geti í ákveðnum tilvikum aukið hættu fyrir viðkomandi á að tengjast spillingu eða misnotkun fjármuna.

Hagvöxtur í helstu viðskiptalöndum mældist 1,9% á þriðja fjórðungi síðasta árs sem er heldur meira en gert var ráð fyrir í nóvemberspá Peningamála. Enn er þó töluverður munur á hagþróun milli einstakra ríkja.

Spurningar um uppruna fjármuna er liður í vinnu gegn peningaþvætti; vinnan byggir á alþjóðlegum viðmiðum og hún snýst um traust til fjármálakerfisins.

Alþjóðleg efnahagsumsvif hafa haldið betur velli en búist var við fyrr á árinu. Hagvöxtur í helstu viðskiptalöndum mældist 1,8% á öðrum ársfjórðungi en áfram er talið að hann gefi eftir á seinni hluta ársins vegna áhrifa tollahækkana í Bandaríkjunum og þeirrar óvissu sem þær hafa skapað.

Heimsbúskapurinn hefur á undanförnum árum orðið fyrir röð áfalla, svo sem heimsfaraldrinum, mikilli hækkun orku- og matvælaverðs í kjölfar innrásarinnar í Úkraínu og aukinni pólitískri óvissu. Meðal afleiðinga þessa var mesta verðbólga í þróuðum ríkjum í áratugi og háir vextir. Þá bættust víðtækar tollahækkanir Bandaríkjanna við og aukin óvissa um alþjóðaviðskipti sem hafa haft neikvæð áhrif á væntingar um alþjóðlegan hagvöxt. Þótt skammtímavextir hafi lækkað á ný hafa langtímavextir hækkað, ekki síst vegna áhyggna af stöðu opinberra fjármála margra ríkja.

Gullhúðun löggjafar hefur á síðustu misserum verið töluvert til umræðu, bæði hér á landi og annars staðar í Evrópu. Í Evrópu hefur umræðan m.a. verið tengd við samkeppnishæfni álfunnar en framkvæmdastjórn Evrópusambandsins birti í lok janúar á þessu ári Samkeppnisáttavita fyrir ESB þar sem kallað er eftir því að Evrópa grípi þegar í stað til aðgerða til að endurheimta samkeppnisstöðu sína og tryggja velsæld.

Verðbólguspár mynda undirstöður framsýnnar peningastefnu þar sem áhrif af beitingu þeirra stjórntækja sem seðlabankar ráða yfir koma að jafnaði ekki að fullu fram fyrr en að nokkrum tíma liðnum.

Þegar Seðlabanki Íslands birtir ákvörðun peningastefnunefndar á svokölluðum vaxtaákvörðunardögum er yfirlýsing nefndarinnar birt í upphafi dags áður en innlendir fjármálamarkaðir opna. Yfirlýsingin hefst á vaxtaákvörðuninni og síðan fylgja rök fyrir henni. Auk þess inniheldur yfirlýsingin upplýsingar um mat nefndarinnar á stöðu þjóðarbúskaparins og oft skilaboð um möguleg næstu skref nefndarinnar eða það sem gjarnan nefnt framsýn leiðsögn. Þau skilaboð geta t.d. snúist um hvort nauðsynlegt sé að herða taumhald peningastefnunnar enn frekar til þess að koma verðbólgu í markmið eða um þær aðstæður sem þurfi að skapast svo hægt sé að lækka vexti.