Fjá­r­málastöðug­lei­ki 2026/1

Alþjóðapólitísk áhætta hefur verið mikil og vaxandi síðustu mánuði. Átökin við Persaflóa hafa hækkað áhættuálag á fjármálamörkuðum og væntingar eru nú um vaxtahækkanir. Verulegar framboðstruflanir hafa orðið og verð á olíu og öðrum hrávörum hefur hækkað. Áhrif átakanna á alþjóðlega verðbólgu og efnahagsumsvif ráðast að miklu leyti af því hversu langvinn þau verða og hvenær mikilvægar siglingaleiðir opnast á ný. Eignaverð er víða hátt og áhættuálag á skuldabréfamörkuðum er enn mjög lágt. Komi til þess að seðlabankar auki aðhald kunna veikleikar á einstökum mörkuðum að koma í ljós. Erfitt getur verið að sjá fyrir hvar það verður en áhyggjur hafa meðal annars beinst að sérhæfðum lánasjóðum og aukinni skuldsetningu og miklum væntingum um arðsemi fjárfestinga í tæknigeiranum. Mikil fjármögnunarþörf stórra ríkja ásamt hækkandi fjármagnskostnaði getur aukið á vandann. Því er aukin hætta á þrengingum eða áföllum á alþjóðlegum fjármálamörkuðum með tilheyrandi neikvæðum áhrifum hér á landi.

Skuldsetning ríkissjóðs er hófleg og ytri staða þjóðarbúsins er sterk sem er mikilvægt á tímum vaxandi óvissu. Á síðasta ári var gjaldeyrisforði Seðlabankans styrktur. Skuldir hins opinbera sem hlutfall af landsframleiðslu minnkuðu og eru nú lægri en í flestum helstu iðnríkjum. Lánskjör og lánshæfismat ríkissjóðs hafa jafnframt batnað. Hrein erlend staða þjóðarbúsins er sterk. Samantekið dregur þetta úr líkum á að fjármagnshreyfingar til og frá landinu raski fjármálastöðugleika.

Viðnámsþróttur heimila, fyrirtækja og banka er mikill á heildina litið. Sterk staða kerfislega mikilvægra banka bendir til þess að þeir gætu miðlað lánsfé til heimila og fyrirtækja jafnvel þótt kæmi til efnahagsþrenginga. Ótvíræð merki hafa ekki komið fram um almennan greiðsluvanda og vanskilahlutföll eru lág í sögulegum og alþjóðlegum samanburði. Þrátt fyrir almennt góða stöðu innlendra aðila eru sumar atvinnugreinar viðkvæmar fyrir áföllum, einkum ferðaþjónusta og byggingageirinn. Haldist vextir háir lengi og verðbólga þrálát mun reyna á viðnámsþrótt heimila og fyrirtækja.

Margar nýbyggingar eru óseldar og sala þeirra tekur langan tíma. Hlutfall nýbygginga sem seljast undir ásettu verði hefur jafnframt hækkað töluvert undanfarna mánuði sem gæti endurspeglað háan fjármagnskostnað og minni eftirspurn. Verulega hefur dregið úr árstakti íbúðaverðshækkana og síðustu mánuði hefur raunverð íbúða lækkað. Rekstrarumhverfi byggingargeirans hefur því versnað en fjárhagslegur styrkur hans hafði aukist á undanförnum árum. Útlán viðskiptabanka til byggingafyrirtækja jukust síðustu misseri. Vaxandi hluti lána til þeirra er nú flokkaður sem lán með aukna áhættu.

Markvisst er unnið að auknum viðnámsþrótti fjármálainnviða. Rof í rekstri þeirra, t.a.m. í greiðslumiðlun, getur haft víðtæk áhrif á fleiri en einn aðila innan fjármálakerfisins, ógnað fjármálastöðugleika og haft veruleg áhrif á samfélagið. Skipulagður viðbúnaður fyrir fjármálainnviði í heild er til þess fallinn að lágmarka neikvæð áhrif rekstrartruflana. Seðlabankinn hefur komið á fót atvikamiðstöð fjármálainnviða og endurskipulagt samstarfsvettvang um rekstraröryggi þeirra. Markmið bankans er að efla upplýsingaskipti og viðbúnað lykilaðila með því að stuðla að tímabærum, samhæfðum og skilvirkum viðbrögðum.