Sp­urt og svarað - rekst­r­ar­fé­lög verðbréfasjóða

Efnisorð: UCITS, ESMA

Þegar gefið er út innlánsskírteini, sbr. 114. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sem uppfyllir skilyrði peningamarkaðsgernings, m.a. að líftími eða eftirstöðvatími þess sé ekki lengri en 397 dagar eða að það lúti reglubundinni arðsemisaðlögun í samræmi við aðstæður á peningamarkaði á a.m.k. 397 daga fresti, sbr. 5. gr. reglugerðar nr. 970/2021.  Innlán, þ.m.t. innlánssamningar, teljast ekki peningamarkaðsgerningar nema innlánsskírteini hafi verið gefið út.

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Sama félag má ekki starfa bæði sem rekstrarfélag og vörsluaðili, sbr. 1. mgr. 50. gr. laganna. Rekstrarfélag og vörsluaðili skulu vera óháð í störfum sínum og starfa eingöngu í þágu hagsmuna eigenda hlutdeildarskírteina, sbr. 1. mgr. 15. gr. og 2. mgr. 50. gr. laganna.

Rekstrarfélagi ber ávallt að setja sér stefnu um hagsmunaárekstra skv. 17. gr. reglugerðar nr. 471/2014 um skipulagskröfur rekstrarfélaga verðbréfasjóða, þ.m.t. um hagsmunaárekstra, viðskiptahætti og áhættustýringu.

Ef rekstrarfélag er hluti af samstæðu skal stefnan taka mið af hvers konar aðstæðum, sem félaginu ætti að vera kunnugt um, sem gætu leitt til þess að hagsmunaárekstrar verði vegna skipulags og starfsemi annarra aðila að samstæðunni. Stefnan skal m.a. taka á verklagi og öðrum ráðstöfunum í því skyni að stýra slíkum hagsmunaárekstrum. Verklagið og aðrar ráðstafanir skulu skv. 18. gr. fyrrnefndar reglugerðar tryggja að fulltrúar rekstrarfélags séu sjálfstæðir í störfum sínum með tilliti til umfangs og starfsemi rekstrarfélagsins og samstæðunnar sem það tilheyrir og þess hversu raunveruleg áhættan er á því að hagsmunir viðskiptavinanna skaðist. Verklagið og ráðstafanirnar skulu m.a. fela í sér, þegar það er nauðsynlegt og viðeigandi fyrir rekstrarfélagið til að tryggja tilskilið sjálfstæði, aðferðir til að koma í veg fyrir eða stýra upplýsingastreymi milli fulltrúa rekstrarfélags, sem stundar starfsemi á sviði sameiginlegrar stjórnunar verðbréfasafns, sem hefur í för með sér hættu á hagsmunaárekstrum, ef þessi upplýsingaskipti geta skaðað hagsmuni eins eða fleiri viðskiptavina.

Ef til staðar er tenging eða samstæðutenging milli rekstrarfélags og vörsluaðila ber þeim að koma á stefnu og verklagi, sbr. 23. gr. framseldrar reglugerðar (ESB) 2016/438, sem innleidd er með reglugerð nr. 975/2021 um gildistöku reglugerða Evrópusambandsins um verðbréfasjóði, sem tryggir að allir hagsmunaárekstrar sem stafa af slíkum tengslum séu greindir og að gerðar séu réttmætar ráðstafanir til að forðast þá.

Til þess að tryggja sjálfstæði rekstrarfélaga og að hagsmunir hlutdeildarskírteinishafa séu ávallt hafðir að leiðarljósi ber rekstrarfélögum að grípa til sanngjarnra og réttmætra ráðstafana til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra.

Með hliðsjón af því telur fjármálaeftirlitið æskilegt að rekstrarfélög verðbréfasjóða starfi í aðskildu húsnæði en með aðgangstakmörkunum geti starfsemin farið fram í húsnæði vörsluaðila eða annars aðila innan sömu samstæðu.

Dagsetning: 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Samkvæmt 3. mgr. 18. gr. laganna skal rekstrarfélag aðskilja verkefni og ábyrgð í starfsemi sinni sem telja má ósamrýmanleg eða sem geta mögulega valdið kerfisbundnum hagsmunaárekstrum. Rekstrarfélagi ber jafnframt að meta hvort skipulag starfseminnar geti valdið öðrum verulegum hagsmunaárekstrum og upplýsa fjárfesta verðbréfasjóða um þá.

Ákvæði 18. gr. laganna er nánar útfært í þriðja þætti II. kafla tilskipunar (ESB) 2010/43 sem innleidd er með reglugerð nr. 471/2014 um skipulagskröfur rekstrarfélaga verðbréfasjóða (þ.m.t. um hagsmunaárekstra, viðskiptahætti og áhættustýringu). Þar er kveðið á um að rekstrarfélög skuli koma á, innleiða og beita skilvirkri stefnu varðandi hagsmunaárekstra, þar sem meðal annars er tekið tillit til hvaða aðstæður það eru sem valda eða geta valdið hagsmunaárekstrum og hvaða aðferðum og ráðstöfunum skuli vera beitt, í því skyni að hafa stjórn á slíkum árekstrum. Aðferðirnar og ráðstafanirnar skulu vera hannaðar til að tryggja viðeigandi óhæði, þ.e. óhæði í samræmi við eðli, umfang og áhættu starfseminnar, milli þeirra aðila sem stunda mismunandi starfsemi sem getur skapað hættu á hagsmunaárekstrum. Þá skulu þær ef nauðsyn krefur, viðeigandi þykir, til tryggja nauðsynlegt óhæði, fela í sér árangursríkar aðferðir til að koma í veg fyrir og stýra upplýsingaskiptum milli viðeigandi aðila sem stunda sjóðastýringu sem hefur í för með sér hættu á hagsmunaárekstrum, ef þessi upplýsingaskipti geta skaðað hagsmuni eins eða fleiri viðskiptavina.

Rekstrarfélögum er heimilt að sinna öðrum verkefnum, s.s. fjárfestingarráðgjöf og eignastýringu, samhliða sjóðastýringu, að undangenginni heimild fjármálaeftirlitsins, sbr. 3. mgr. 5. gr. laganna. Þegar slík verkefni eru stunduð samhliða sjóðastýringu er að mati fjármálaeftirlitsins um ósamrýmanleg verkefni að ræða í skilningi 3. mgr. 18. gr. laganna. Af þeim sökum er gert ráð fyrir aðskilnaði milli sjóðastýringar annars vegar og eignastýringar og fjárfestingarráðgjafar hins vegar. Slíkur aðskilnaður felur meðal annars í sér árangursríkar aðferðir til að koma í veg fyrir og stýra upplýsingaskiptum milli aðila sem sinna ósamrýmanlegum verkefnum. Með aðskilnaði starfssviða er átt við að þörf er á áþreifanlegum aðskilnaði í húsnæði (aðgangstakmörkun). Jafnframt er átt við að einingar, s.s. svið eða deildir, séu aðskilin í stjórnun, afkomu, upplýsingakerfum og með reglum um samskipti milli sviða. Aðskilnaði skal haga á þann veg að starfsmenn hvers sviðs um sig fái ekki án fyrirhafnar vitneskju um einstök verkefni starfsmanna annarra eininga. Ennfremur skal aðgangur að upplýsingakerfum vera aðgangsstýrður.

Þá getur komið til þess að innan sama starfssviðs sé starfsemi sem fellur undir fleiri en eina starfsheimild/svið án þess að til aðskilnaðar komi. Fjárfestingarráðgjöf getur því verið staðsett í skipuriti með eignastýringu, þó að sjóðastýring og eignastýring geti ekki verið innan sama starfssviðs. Í þeim tilvikum þegar fjárfestingarráðgjöf og eignastýring eru innan sama starfssviðs skal rekstrarfélag grípa til viðeigandi ráðstafana vegna hættu á hagsmunaárekstrum, meti það aðstæður svo að ekki sé þörf á aðskilnaði. Bent er á að telji rekstrarfélag ekki hættu á hagsmunaárekstrum ber það sönnunarbyrðina fyrir því.

Til að tryggja raunhæfan aðskilnað og draga úr upplýsingaskiptum, sem geta falið í sér hættu á hagsmunaárekstrum, er  æskilegt að rekstrarfélag, sem er með heimild til sjóðastýringar og eignastýringar, tryggi lágmarksfjölda starfsmanna. Sömu starfsmenn skulu ekki sinna sjóðastýringu og eignastýringu. Starfsmenn innan hvers sviðs þurfa að geta leyst hvern annan af, svo ekki þurfi að koma til þess að þeir fari á milli starfssviða sem fela í sér ósamrýmanleg verkefni.

Að lokum er bent á að þegar rekstrarfélag sinnir verkefnum samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laganna fer um framkvæmd þeirra samkvæmt lögum nr. 115/2021 um markaði fyrir fjármálagerninga. Við mat á skyldum rekstrarfélaga vegna slíkrar starfsemi kann því jafnframt að þurfa að líta til viðeigandi Spurt og svarað.

Dagsetning: 2. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Samkvæmt 2. mgr. 21. gr. laga nr. 116/2021 skulu fjármálagerningar sem skráðir eru eða teknir hafa verið til viðskipta á skipulegum markaði metnir samkvæmt dagslokagengi viðkomandi markaðar. Liggi dagslokagengi ekki fyrir á útreikningsdegi innlausnarvirðis ber að líta til meginreglu sömu greinar um að mat á eignum verðbréfasjóðs skuli á hverjum tíma endurspegla raunverulegt virði þeirra að teknu tilliti til markaðsaðstæðna. Við slíkar aðstæður er virði fjármálagernings háð mati rekstrarfélags, undir eftirliti vörsluaðila og endurskoðanda, að teknu tilliti til markaðsaðstæðna hverju sinni. Rekstrarfélag skal jafnframt halda skrá yfir forsendur verðmatsins samkvæmt 3. mgr. sömu greinar. 

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Þeir markaðir sem opnir eru almenningi, starfa reglulega og lúta eftirliti eftirlitsstjórnvalds sem telst vera fullgildur (e. ordinary) meðlimur í alþjóðasamtökum verðbréfaeftirlita (IOSCO) séu viðurkenndir með þeim hætti sem fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands metur gildan. 

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Ef ekki er unnt að reikna hlutfall fjárfestingar samkvæmt b. til d.-lið 1. mgr. 72. gr. á þeim tíma þegar fjárfesting á sér stað skal verðbréfasjóður reikna hlutfall um leið og fullnægjandi upplýsingar liggja fyrir. Ef fjárfesting er umfram leyfileg mörk b. til d.-lið 1. mgr. 72. gr. laganna þegar fullnægjandi upplýsingar liggja fyrir skal fara með fjárfestinguna í samræmi við 76. gr. Ef fyrirsjáanlegt er við töku ákvörðunar að ekki sé unnt að reikna hlutfall til framtíðar er fjárfesting óheimil.

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Miða skal hlutfall fjárfestingar við heildarfjölda útgefinna bréfa.

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands telur að fjárfestingar í einkahlutafélögum séu verðbréfasjóðum ekki heimilar þar sem fjárfesting í einkahlutafélögum fellur ekki undir neina af fjárfestingarheimildum verðbréfasjóða skv. IX. kafla laganna.

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Tilkynningar samkvæmt 1. mgr. 76. gr. skulu berast í gegnum þjónustugátt fjármálaeftirlits Seðlabanka

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Samkvæmt 76. gr. skal tilkynning berast án tafar. Í framkvæmd hefur fjármálaeftirlitið miðað við að tilkynning berist innan sólarhrings frá því að upp komst að fjárfesting hafi farið fram úr leyfilegum mörkum samkvæmt lögunum.  

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026

Efnisorð: UCITS, ESMA

Samkvæmt 76. gr. skulu þegar gerðar ráðstafanir til úrbóta og skal lögmæltu hámarki í síðasta lagi náð inna þriggja mánaða. Að mati fjármálaeftirlitsins felst í framangreindu að sjóðnum beri að selja eða grípa til annarra ráðstafana til að ná lögmæltu hámarki án ástæðulauss dráttar. Í því felst að sjóðnum sé þá þegar skylt að leita tilboða í eignina og selja fáist viðunandi markaðsverð fyrir séu aðrar ráðstafanir ekki tækar. Í tengslum við framangreint er áréttað að fjármálaeftirlitið lítur svo á að sjóðnum sé óheimilt, þrátt fyrir væntingar um bættar markaðsaðstæður eða aukið innflæði, að fresta sölu seljanlegra eigna sjóða sem eru umfram fjárfestingarheimildir laganna.

Dagsetning: Uppfært 3. september 2026